Thuốc tâm thần và hành trình điều trị cá nhân hóa

Việc sử dụng thuốc tâm thần không chỉ đơn thuần là “uống và chờ đỡ”. Hiểu rõ cơ thể, lắng nghe phản ứng của bản thân và đồng hành cùng chuyên gia là cách để bạn cải thiện sức khỏe tinh thần hiệu quả và an toàn hơn. Bài viết dưới đây từ TestSGN sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn về cách lựa chọn và sử dụng thuốc tâm thần đúng cách, tránh những sai lầm thường gặp và chủ động hơn trong hành trình hồi phục của mình.

Sự khác biệt của các loại thuốc tâm thần

Mỗi loại rối loạn tâm thần sẽ có một hướng điều trị riêng, mỗi cá nhân sẽ có các đặc điểm tình trạng bệnh riêng hoặc có đi kèm với các bệnh nền khác, nên sự phối hợp thuốc cũng sẽ khác nhau như dùng chung hay riêng các loại thuốc, liều lượng, tần suất, thời gian,… Chưa kể đến các loại thuốc sẽ có đặc điểm riêng của nó như phóng thích nhanh hoặc chậm, nồng độ, độ tinh khiết và các phụ gia trong thuốc đều có ảnh hưởng đến tác dụng mà nó mang lại. 

Có thể lấy ví dụ như thuốc chống trầm cảm SSRI, trên thị trường có nhiều thương hiệu khác nhau, đến từ nhiều hãng dược và có giá thành cũng rất khác nhau, có loại chỉ 3000 đồng nhưng có loại lên đến 36000 đồng. Mỗi loại sẽ có công thức bào chế khác nhau nhưng chưa hẳn loại rẻ hơn là loại “dỏm” hơn, các loại thuốc giá cao chưa hẳn sẽ luôn luôn đáp ứng với bạn bởi lý do kể trên, việc kê thuốc còn dựa trên khả năng kinh tế của bệnh nhân. 

Nếu bạn chia sẻ với một bác sĩ có chuyên môn, họ sẽ không thể bắt bạn uống thuốc 36000 đồng/viên trong vòng vài tháng nếu kinh tế của bạn eo hẹp được. Hơn hết, các loại thuốc cũng là các công trình nghiên cứu khoa học trong nhiều năm nên sẽ được cập nhật và thay đổi liên tục theo thời gian để mang lại hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ hơn so với các thế hệ cũ. Vì vậy có thể năm ngoái bạn dùng loại thuốc này gặp tác dụng phụ nhưng vài năm sau dùng lại có thể nó đáp ứng rất tốt.

Một số câu hỏi thường gặp về thuốc tâm thần

Vậy tôi có thể tự mua thuốc tâm thần để sử dụng không?

“Tôi đang có triệu chứng của trầm cảm, tôi lên mạng và tìm kiếm thuốc chống trầm cảm. Tôi ra hiệu thuốc và mua các loại theo hướng dẫn, liệu làm điều đó có đúng?” 

Chúng ta có thể tìm thấy rất nhiều thông tin về các loại thuốc tâm thần, cụ thể là các loại thuốc chống trầm cảm trên mạng. Bạn có thể đọc hết tất cả các tác dụng của thuốc cùng với tác dụng phụ khi sử dụng, nhưng nếu bạn tự mua thuốc và chẩn đoán về tình trạng bệnh của mình là điều hoàn toàn không nên. Ngay cả khi, bạn biết một người có chứng trầm cảm giống bạn, họ đã sử dụng loại thuốc chống trầm cảm đó và bạn cũng mua sử dụng loại đó. 

Có thể bạn sẽ sử dụng nó và chưa có gì xảy ra, nhưng bạn cần biết một điều là mỗi người, mỗi triệu chứng và mỗi rối loạn tâm thần cần sử dụng các loại thuốc khác nhau dựa trên chính người đó chứ không phải giống bất kỳ ai. Đó là lý do cần có sự kê đơn dựa trên chẩn đoán và đánh giá của một nhà chuyên môn để tránh các rủi ro từ việc dùng thuốc sai cách.

Làm sao để biết đâu là loại thuốc phù hợp với mình?

Vậy làm cách nào để tôi có thể tìm được loại thuốc phù hợp cho tình trạng sức khỏe tinh thần của mình?

Sẽ thực sự tuyệt vời làm sao nếu có một loại thuốc hoàn hảo cho mọi vấn đề về sức khỏe tinh thần. “Trầm cảm à? Chỉ cần dùng Happy Pills là sẽ ổn thôi!”. Thật không may hiện nay trên thế giới chưa có quảng cáo loại thuốc nào như vậy.

Có nhiều loại thuốc khác nhau và tất cả đều hoạt động một cách khác nhau. Bên cạnh đó, chính bộ não của mỗi người cũng đều khác nhau. Sức khỏe tinh thần cũng vậy. Cùng một loại thuốc có thể có tác dụng như thế này với bạn nhưng sẽ hoàn toàn khác với tôi! Sẽ luôn có những gian nan và sai sót trên hành trình tìm loại thuốc (hoặc kết hợp thuốc) phù hợp. 

Tuy nhiên, nếu chúng ta hiểu về cách thức hoạt động của một số loại thuốc và những yếu tố nào có thể khiến chúng ít nhiều giúp được bạn sẽ tốt hơn là cứ “nhắm mắt mà đi”. Đến hiện tại sẽ khó có cách nào tốt hơn là nhờ sự hỗ trợ từ các nhà chuyên môn có uy tín và cùng phối hợp, kiên nhẫn trong tiến trình điều trị đó.

Tôi có thể làm gì để hỗ trợ quá trình này?

Toàn bộ quá trình thử-và-sai này có thể gây khó chịu cho bạn. Tuy nhiên, có một số điều bạn có thể làm để giúp bản thân vượt qua dễ dàng hơn:

• Tìm một đội nhóm điều trị mà bạn tin tưởng: Đâu đó sẽ có một số bác sĩ sẽ giỏi hơn những bác sĩ khác. Có nhiều bác sĩ cũng giỏi đấy nhưng chưa hẳn họ biết gì nhiều về sức khỏe tinh thần, vì vậy hãy cố gắng tìm bác sĩ chuyên khoa về tâm thần. Trò chuyện với nhà trị liệu tâm lý nếu được vì họ có thể dành nhiều thời gian cho bạn hơn là bác sĩ, việc đó có thể giúp chẩn đoán chính xác hơn. (Thêm nữa, thuốc thường có tác dụng tốt hơn nếu bạn cũng tham gia trị liệu tâm lý!) Nếu bạn thấy bác sĩ của mình nói gì đó không ổn, hãy hỏi thêm một ý kiến ​​khác xem.
• Hỏi mọi người thêm về các đề xuất khác: Nếu bạn có bạn bè hoặc thành viên trong gia đình từng trải qua những vấn đề tương tự về sức khỏe tâm thần, hãy hỏi họ về các loại thuốc mà họ đã sử dụng. Tất nhiên, trải nghiệm của bạn có thể rất khác so với họ nhưng sẽ thật tuyệt khi có một điểm khởi đầu quen thuộc. Ngoài ra còn có các hội nhóm hỗ trợ online, nơi mọi người có thể nói về trải nghiệm của họ khi sử dụng thuốc này thuốc kia.

• Viết nhật ký sử dụng thuốc: Thật tốt nếu bạn có thể viết chi tiết khi có thời gian và năng lượng nhằm theo dõi tâm trạng của mình mỗi ngày. Tuy nhiên, nếu bạn chỉ có thể ghi lại tên thuốc đã dùng hay bất cứ cảm xúc nào mà bạn nhớ khi sử dụng thì đó vẫn là một khởi đầu tuyệt vời. Những ý bạn cần ghi lại: tâm trạng, giấc ngủ của bạn và bất kỳ tác dụng phụ nào.
• Giữ liên lạc và trao đổi với bác sĩ: Trò chuyện chi tiết về tác dụng của thuốc với bác sĩ mà bạn tin tưởng để họ có thể thay đổi hoặc điều chỉnh thuốc phù hợp cũng như hiệu quả hơn.
• Kiểm tra gen của bạn nếu có thể: Gen có thể cung cấp một số manh mối về việc thuốc sẽ ảnh hưởng đến bạn như thế nào. Bạn có thể yêu cầu xét nghiệm DNA liên quan đến thuốc! Các xét nghiệm này sẽ không thể cho bạn biết chính xác loại thuốc nào sẽ hoạt động tốt nhất nhưng chúng có thể giúp bác sĩ cân nhắc loại thuốc nào khả quan hơn và loại thuốc nào cần tránh. Tuy nhiên đây là một lựa chọn có thể khá đắt đỏ nếu không cần thiết.
• Trên hết, hãy kiên nhẫn và đừng bỏ cuộc! Sức khỏe tinh thần của bạn xứng đáng với mọi nỗ lực bạn bỏ ra đấy. Lưu ý thuốc chỉ là một trong nhiều cách điều trị cho sức khỏe tâm thần thôi.

Điều cần biết khi bắt đầu hoặc ngừng dùng thuốc tâm thần

Khi bác sĩ kê đơn một loại thuốc mới, họ sẽ cho bạn biết thuốc đó tác dụng như thế nào. Tuy nhiên, bộ não và cơ thể của mỗi người đều khác nhau. Bạn có thể mất nhiều hoặc ít thời gian hơn để cảm nhận được tác dụng so với mọi người. Có thể bạn sẽ cần được điều chỉnh liều lượng.

Bạn có thể sẽ cảm nhận được tác dụng phụ ngay lập tức nhưng lại mất vài tuần để cảm nhận tác dụng tích cực của nó. Cũng có lúc tác dụng phụ sẽ chỉ kéo dài vài ngày và sau đó biến mất khi cơ thể bạn đã thích nghi. Một số loại thuốc có thể gây triệu chứng cai nếu ngừng dùng. Có loại bạn sẽ gặp biểu hiện cai nếu bỏ qua một ngày, có loại nếu bạn thỉnh thoảng quên cũng không sao.

Nếu bạn muốn ngừng dùng thuốc thì tốt nhất là hãy trao đổi với bác sĩ. Bác sĩ có thể giảm liều dần dần, giúp giảm các triệu chứng cai (Giảm nửa liều trong vài tuần, sau đó giảm xuống còn ¼ trong vài tuần kế tiếp chẳng hạn). Sẽ luôn có những sai sót trong hành trình tìm ra loại thuốc phù hợp.

Kết luận

Việc sử dụng thuốc tâm thần không thể áp dụng một cách đại trà hay “truyền miệng”, mà cần được cá nhân hóa theo tình trạng sức khỏe, cơ địa và sự tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa. Nếu bạn đang trong hành trình điều trị hoặc có những thắc mắc về thuốc tâm thần, đừng ngần ngại tìm đến các cơ sở y tế uy tín như TestSGN – nơi luôn đồng hành cùng bạn bằng sự thấu hiểu và chuyên môn, đặc biệt trong chăm sóc sức khỏe tinh thần và sức khỏe cộng đồng LGBTQ+.

Xem thêm: Thuốc tâm thần và những điều cần lưu ý