Rối loạn lo âu lan tỏa: Những điều cần biết

Rối loạn lo âu lan tỏa (Generalized Anxiety Disorder hay GAD) là một rối loạn tâm lý vô cùng phổ biến ở thời điểm hiện nay. Các báo cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới cho thấy có đến khoảng 3% người trưởng thành và 6% thanh thiếu niên từ 13-18 tuổi đang phải sống chung với rối loạn này hằng ngày. Tác hại của GAD là tương đối nghiêm trọng nhưng thường bị phớt lờ như nhiều rối loạn tâm lý khác. Thế nên hãy cùng TestSGN nhận diện rối loạn lo âu lan tỏa qua các triệu chứng cũng như tìm hiểu các cách để hỗ trợ người bệnh ngay trong bài viết ngày hôm nay.

Rối loạn lo âu lan tỏa (GAD) là gì?

Đặc trưng dễ nhận thấy nhất của Rối loạn lo âu lan tỏa là cảm giác lo âu, sợ hãi kéo dài và khó kiểm soát về nhiều khía cạnh trong cuộc sống như sức khỏe, gia đình, công việc, tài chính,… Không giống như lo âu thông thường, GAD gây ra cảm giác bồn chồn liên tục nhưng thường không có lý do cụ thể. Khi các trạng thái này kéo dài thì sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực với cuộc sống và những hoạt động xung quanh, đồng thời tạo cơ hội cho các vấn đề tâm lý khác bùng phát như

• Trầm cảm
• Các ám sợ cụ thể
• Rối loạn lo âu xã hội 

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thì bệnh lý này đang trực tiếp ảnh hưởng đến khoảng 3% người trưởng thành và 6% thanh thiếu niên từ 13-18 tuổi trên toàn cầu. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng phụ nữ có nguy cơ mắc GAD cao gấp đôi nam giới. Phần lớn các nguyên nhân có thể đến từ sự kết hợp của yếu tố hormone, áp lực xã hội và vai trò chăm sóc gia đình, những khó khăn vốn đã đè nặng lên vai người nữ từ rất lâu trong xã hội.

Rối loạn lo âu lan tỏa không chỉ giới hạn ở người trưởng thành mà còn xuất hiện trên trẻ em. Việc rối loạn khởi phát ở độ tuổi này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Xem thêm: Hiến máu có được xét nghiệm HIV không?

11 triệu chứng rối loạn lo âu lan tỏa đặc trưng

Dưới đây là một số những triệu chứng đặc trưng của rối loạn lo âu lan tỏa. Bên cạnh những yếu tố đặc trưng như các cơ lo lắng dai dẳng kéo dài thì rối loạn này còn đi kèm nhiều biểu hiện rõ ràng về mặt thể chất. Nếu không được can thiệp kịp thời vì việc suy giảm chất lượng cuộc sống gần như là không thể tránh khỏi

• Lo âu quá mức về một hoặc nhiều sự việc, hiện tượng
• Bồn chồn hoặc căng thẳng dai dẳng
• Cơ thể không có năng lượng, dễ mệt mỏi, khó thở, tim đập nhanh.
• Khó tập trung, suy nghĩ bị phân tán
• Cáu gắt, bực dọc.
• Cảm giác căng cơ, khó khăn khi vận động
• Rối loạn giấc ngủ, có thể không ngủ được, mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều 

GAD còn thường xuất hiện cùng với các rối loạn tâm thần khác. Hiện tượng đồng mắc này làm tăng mức độ nghiêm trọng của triệu chứng. Trong đó rối loạn đồng mắc phổ biến bao gồm:

• Rối loạn hoảng sợ: Người bệnh có thể trải qua các cơn hoảng loạn đột ngột, với cảm giác sợ hãi dữ dội, khó thở, hoặc cảm giác sắp chết.
• Rối loạn lo âu xã hội: Lo sợ bị đánh giá hoặc từ chối trong các tình huống xã hội, dẫn đến né tránh giao tiếp.
• Rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD): Lo âu liên quan đến các sự kiện chấn thương trong quá khứ, như lạm dụng hoặc tai nạn.
• Rối loạn ám ảnh cụ thể: Sợ hãi mãnh liệt về các đối tượng hoặc tình huống cụ thể như khoảng trống (agoraphobia) hoặc không gian kín (claustrophobia).

Người mắc GAD cũng sẽ phải thường xuyên đối mặt với các khó khăn trong quá trình giao tiếp, dẫn đến một số các trở ngại rõ ràng gồm

• Né tránh các tình huống gây lo âu như các sự kiện xã hội, công việc đòi hỏi ra quyết định, hoặc không gian đông người.
• Trì hoãn các nhiệm vụ do lo sợ thất bại hoặc không đạt kỳ vọng.
• Cảm thấy không thể thư giãn khi luôn ở trạng thái bồn chồn hoặc căng thẳng, ngay cả trong những khoảnh khắc đáng lẽ phải thoải mái.

Nguyên nhân rối loạn lo âu lan tỏa

Mặc dù nguyên nhân chính xác của Rối loạn lo âu lan tỏa (Generalized Anxiety Disorder – GAD) chưa được xác định, nhưng các nhà khoa học vẫn đưa ra nhiều bằng chứng về các yếu tố có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc GAD. Hiểu rõ các tác nhân nguy cơ này giúp nhận diện sớm và phòng ngừa hiệu quả, từ đó giảm tác động của GAD đến chất lượng cuộc sống.

• Yếu tố di truyền: Di truyền đóng vai trò quan trọng trong việc gia tăng nguy cơ mắc GAD ở cả trẻ em và người trưởng thành. Những người có người thân trong gia đình từng mắc không chỉ GAD mà cả các rối loạn tâm thần khác khác có khả năng cao hơn trong việc bùng phát GAD. Các nghiên cứu chỉ ra rằng khoảng 30-40% nguy cơ Rối loạn lo âu lan tỏa có thể liên quan đến yếu tố gen
• Trải nghiệm ám ảnh thời thơ ấu
  Những trải nghiệm đau buồn hoặc chấn thương trong thời thơ ấu như bị lạm dụng thể chất, tinh thần hoặc tình dục luôn là yếu tố nguy cơ lớn để GAD phát triển.
• Tình trạng sức khỏe mãn tính: Các bệnh mãn tính như ung thư, tiểu đường, bệnh tim hoặc rối loạn nội tiết (như suy giáp) có thể làm tăng nguy cơ GAD. Yếu tố nguy cơ thường đến từ cảm giác bất lực, mất kiểm soát khi gặp phải các triệu chứng nghiêm trọng. Từ đó làm trầm trọng thêm cảm giác bất an và dễ kích hoạt các triệu chứng của GAD
• Môi trường căng thẳng: Sống trong môi trường áp lực cao hoặc trải qua các sự kiện căng thẳng kéo dài là một yếu tố nguy cơ quan trọng
• Tiền sử lạm dụng rượu hoặc ma túy: Hành vi lạm dụng rượu, ma túy hoặc các chất kích thích khác sẽ làm gián đoạn sự cân bằng hóa học trong não, đặc biệt là các chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến cảm xúc, dẫn đến nguy cơ Rối loạn lo âu lan tỏa bùng phát.

Đối tượng rủi ro mắc bệnh

Trên thực tế thì GAD có thể xảy ra ở bất kỳ ai, nhưng các báo cáo cho thấy một số nhóm có nguy cơ mắc phải Rối loạn lo âu lan tỏa nhiều hơn như là 

• Nữ giới: Tỷ lệ phụ nữ được chẩn đoán mắc GAD cao gấp đôi nam giới
• Tính cách: Những người có tính khí nhút nhát, bi quan, né tránh các tình huống xã hội, quá cầu toàn, tự ti quá mức hoặc sợ bị đánh giá có thể dễ bị GAD hơn
• Di truyền và tiền sử gia đình: GAD có yếu tố di truyền với khoảng 30-40% nguy cơ liên quan đến gen điều chỉnh cảm xúc. 
• Trải nghiệm đau thương: Các sự kiện tiêu cực, như lạm dụng thể chất hoặc tinh thần trong thời thơ ấu có thể kích hoạt GAD. 
• Bệnh mãn tính và rối loạn tâm thần đồng mắc: Những người mắc bệnh mãn tính, như ung thư, tiểu đường hoặc bệnh tim thường đối mặt với căng thẳng liên quan đến sức khỏe, từ đó làm tăng nguy cơ GAD

Xem thêm: Các loại rối loạn lo âu thường gặp nhất hiện nay

Biến chứng rối loạn lo âu lan tỏa

Nếu không can thiệp kịp thời thì sẽ có nguy cơ rối loạn lo âu lan tỏa nặng dần và bắt đầu khiến cuộc sống của người mắc trở nên tồi tệ hơn. Ngoài ra, có khả năng các biến chứng của GAD sẽ tạo ra tiền đề cho nhiều rối loạn tâm lý nghiêm trọng khác.

• Ảnh hưởng đến cuộc sống: Suy giảm hiệu suất công việc và học tập, quản lý thời gian kém, kiệt sức 
• Tăng nguy cơ đồng mắc các bệnh lý tâm thần khác
• GAD có thể làm trầm trọng thêm các vấn đề sức khỏe thể chất, bao gồm: Rối loạn tiêu hóa, đau đầu và đau nửa đầu, làm nghiêm trọng thêm các bệnh lý mãn tính. Đặc biệt là Rối loạn lo âu lan tỏa gây áp lực mạnh lên hệ tim mạch làm tăng huyết áp, nhịp tim nhanh thậm chí gây nguy cơ bệnh tim mạch nặng do kích thích hệ thần kinh giao cảm.
• Làm mất ngủ, khó ngủ hoặc ngủ không sâu

Chẩn đoán rối loạn lo âu lan tỏa thế nào?

Để chẩn đoán GAD thì các các sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý thường dựa trên các tiêu chí trong Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần (DSM-5) của Hiệp hội Tâm lý Hoa Kỳ. Các tiêu chí chính bao gồm:

• Lo âu quá mức và dai dẳng, kéo dài ít nhất 6 tháng, liên quan đến nhiều khía cạnh của cuộc sống (công việc, gia đình, sức khỏe).
• Không thể kiểm soát được cảm giác lo âu, dẫn đến đau khổ đáng kể hoặc làm gián đoạn các hoạt động hàng ngày.
• Lo âu không phải do các vấn đề y tế như rối loạn tuyến giáp, bệnh tim, hoặc tác động của chất kích thích (ma túy, rượu).
• Có ít nhất 3 trong số các triệu chứng sau kéo dài trong 6 tháng:
  • Bồn chồn, cảm giác căng thẳng hoặc “đứng ngồi không yên”.
  • Dễ mệt mỏi, kiệt sức ngay cả khi không hoạt động nhiều.
  • Khó tập trung hoặc cảm thấy tâm trí trống rỗng.
  • Cáu kỉnh, dễ bực bội với các vấn đề nhỏ.
  • Căng cơ, đau nhức ở vai, cổ hoặc lưng.
  • Rối loạn giấc ngủ như khó ngủ, thức giấc giữa đêm hoặc ngủ không ngon.

Ngoài ra, trong một số trường hợp thì các bác sĩ hoặc chuyên gia còn chỉ định hoặc đề nghị thực hiện thêm các xét nghiệm nhằm loại trừ các nguyên nhân y tế khác

Điều trị bệnh rối loạn lo âu lan tỏa

Quá trình điều trị rối loạn lo âu lan tỏa thường sẽ áp dụng cả các loại thuốc và trị liệu tâm lý để có được hiệu quả tốt nhất. Các phương pháp này có khả năng giảm lo âu quá mức, cải thiện chức năng hàng ngày, và ngăn ngừa biến chứng như trầm cảm hoặc rối loạn đồng mắc.

1. Thuốc chống trầm cảm

Thuốc được sử dụng để điều chỉnh sự mất cân bằng hóa học trong não để giúp giảm triệu chứng lo âu. Các loại thuốc phổ biến được dùng trong điều trị rối loạn lo âu lan tỏa bao gồm:

• Thuốc chống trầm cảm:
  • Thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI) 
  • Thuốc ức chế tái hấp thu serotonin-norepinephrine (SNRI)
• Thuốc chống lo âu:
  • Benzodiazepines
  • Buspirone

2. Liệu pháp hành vi – nhận thức (CBT)

Liệu pháp hành vi nhận thức (CBT) là một liệu pháp được xếp vào nhóm tâm lý trị liệu. CBT hoạt động dựa trên ý tưởng rằng con người có những suy nghĩ tiêu cực xuất hiện tự động và đó là nguyên nhân gây nên bệnh lý như trầm cảm. Thế nên việc nhận diện và thay đổi các suy nghĩ này sẽ giúp cải thiện đáng kể tình trạng bệnh lý.

Trong các buổi trị liệu theo liệu pháp CBT thì người bệnh sẽ được học cách:

• Nhận biết và điều chỉnh các mô hình suy nghĩ gây lo âu quá mức.
• Phát triển kỹ năng đối phó với căng thẳng như kỹ thuật hít thở hoặc thư giãn cơ.
• Đối mặt với các tình huống gây lo âu thay vì né tránh.
• Xây dựng thói quen sống lành mạnh để duy trì sức khỏe tinh thần.

Phòng ngừa chứng rối loạn lo âu lan tỏa

Rối loạn lo âu lan tỏa hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng nhiều phương pháp khác nhau. Với những nhóm có yếu tố rủi ro như tiền sử gia đình hoặc căng thẳng mãn tính thì điều này càng quan trọng hơn. Nếu chưa biết đâu là những cách để phòng ngừa rối loạn này thì bạn có thể tham khảo những gợi ý dưới đây

• Duy trì lối sống lành mạnh: Hạn chế sử dụng caffeine vì nó có thể làm tăng cảm giác bồn chồn. Hãy chắc chắn rằng bản thân ngủ đủ giấc (7-8 giờ mỗi đêm) và duy trì chế độ ăn uống cân bằng để giúp hỗ trợ sức khỏe não bộ và giảm lo âu.
• Quản lý căng thẳng: Thực hành các kỹ thuật thư giãn như yoga, thiền định, hoặc hít thở sâu. Ngoài ra thì việc sắp xếp công việc hợp lý và kết hợp các hoạt động giải trí phù hợp vào cuộc sống hằng ngày rất quan trọng.
• Tránh lạm dụng chất kích thích: Rượu bia, ma túy và cả việc lạm dụng các loại thuốc an thần không kê đơn có thể làm trầm trọng thêm triệu chứng GAD và tương tác nguy hiểm với thuốc điều trị. 
• Tìm kiếm hỗ trợ xã hội: Chia sẻ cảm xúc hoặc tham gia các nhóm hỗ trợ. Ngoài ra hãy tìm đến bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý để được tư vấn sớm nếu cảm thấy bất kỳ dấu hiệu rối loạn lo âu lan tỏa nào xuất hiện
• Chế độ dinh dưỡng đầy đủ: Ăn uống đủ chất, đặc biệt là các thực phẩm giàu protein, chất xơ và khoáng chất, giúp duy trì năng lượng và ổn định tâm trạng, từ đó hỗ trợ phòng ngừa GAD.

Các câu hỏi liên quan rối loạn lo âu lan tỏa

1. Rối loạn lo âu lan tỏa có nguy hiểm không?

Rối loạn lo âu lan tỏa (Generalized Anxiety Disorder – GAD) không trực tiếp đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, nếu không được điều trị thì rối loạn này có thể dễ dàng gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng đến cả tâm lý, thể chất và chất lượng cuộc sống

2. Rối loạn lo âu lan tỏa có chữa được không?

Rối loạn lo âu lan tỏa hoàn toàn có thể được kiểm soát thông qua các phương pháp điều trị hư tâm lý trị liệu, thuốc hoặc kết hợp cả hai. Tuy nhiên bệnh hoàn toàn có thể tái phát nếu không có những can thiệp nếu triệu chứng có xu hướng xuất hiện trở lại.

3. Rối loạn lo âu lan tỏa có di truyền không?

Di truyền là một yếu tố quan trọng góp phần gây ra rối loạn lo âu lan tỏa. Mặc dù nguyên nhân chính xác của GAD chưa được xác định rõ, nhưng các nghiên cứu chỉ ra rằng GAD có khoảng 30-40% nguy cơ liên quan đến gen

4. Rối loạn lo âu lan tỏa có phải là trầm cảm không?

Rối loạn lo âu lan tỏa và trầm cảm là hai tình trạng tâm thần riêng biệt, mặc dù cả hai thường xảy ra đồng thời và có một số triệu chứng tương đồng

5. Khám rối loạn lo âu lan tỏa ở đâu? Phòng khám nào?

Rối loạn lo âu lan tỏa và nhiều vấn đề tâm lý khác thường có thể được can thiệp hiệu quả bằng hình thức tham vấn ngoại trú. Tùy vào mức độ của mỗi người, chuyên gia có thể sử dụng liệu pháp tâm lý, hướng dẫn thay đổi hành vi hoặc phối hợp thêm điều trị y khoa nếu cần thiết. 

Tại phòng khám TestSGN, dịch vụ tham vấn tâm lý được thực bởi chuyên gia có kinh nghiệm lâu năm trong làm việc với người trẻ và cộng đồng LGBTQ+. Với phòng cách làm việc thân thiện, tôn trọng và không phán xét, TestSGN cam kết mang đến môi trường an toàn để khách hàng được lắng nghe, thấu hiểu và định hướng lại cảm xúc cũng như hành vi một cách hiệu quả.

Đội ngũ chăm sóc khách hàng của TestSGN luôn đồng hành trong suốt quá trình tham vấn, từ khâu đặt lịch, hỗ trợ thông tin, hướng dẫn chuẩn bị cho buổi gặp cho đến theo dõi sau phiên làm việc. Để được tư vấn dịch vụ miễn phí, khách hàng có thể liên hệ Zalo/hotline 0869 18 8815 để được hỗ trợ.

Rối loạn lo âu lan tỏa (GAD) là một rối loạn tâm thần phổ biến, đặc trưng bởi lo âu quá mức và dai dẳng. Nhận diện sớm các dấu hiệu và tìm kiếm sự hỗ trợ từ bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý là phương pháp tốt nhất để giúp người mắc rối loạn này trở lại với đời sống bình thường, khỏe mạnh và hạnh phúc.